HIV enfeksiyonunda alkol-madde kullanım bozuklukları - Bakım, Bahadır; Karamustafalıoğlu, K.Oğuz; Öğütcen, Özgür; Yumrukçal, Hüseyin (Journal of Dependence, 2006)
Amaç: Ruh sağlığı ve koruyucu sağlık hizmetlerine başvuran korunmasız cinsel ilişkisi ve madde ve/veya alkol kullanım bozukluğu olan kişiler arasında artmış HIV enfeksiyonu riski vardır. Bu artmış riske; erkeklerle cinsel ilişkiye giren erkekler, ilaç kullanıcıları ve genç erişkinler arasındaki riskli cinsel davranışlar katkıda bulunmaktadır. Bu bireylerde var olan madde ve/veya alkol kullanım bozuklukları ve eşlik eden psikiyatrik bozukluklar riskli davranışlara sebep olmaktadır. Eşlik eden psikiyatrik bozuklukların tedavi edilmesiyle, HIV ile enfekte bireylerin hayat kalitesi ve ilaç tedavisine uyumunda düzelme olmaktadır. Bu çalışmada alkol ve/veya madde kullanım bozukluklarının ve diğer psikiyatrik bozuklukların HIV ile enfekte bireylerde hastalığın seyrine ve tedavi uyumuna olan etkileri tartışılmıştır.Yöntem: 1985-2006 yılları arasındaki çalışmalara ulaşım için PubMed, Medline arama motorunda “HIV, alcohol and drug dependence,psychiatric comorbidity” sözcükleri kullanılarak “A service of the National Library of Medicine and the National Institutes of Health” aracılığı ile arama yapılmıştır. Ayrıca TC Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Bulaşıcı ve Salgın Hastalıkların Kontrolü Daire Başkanlığı, Zührevi Hastalıklar Şubesi’nden 1985-2005 yılları arasında HIV ile enfekte hasta ve taşıyıcılara ait sosyodemografik özellikler ile ilgili HIV/AIDS tıbbi kayıtlarından yararlanılmıştır.HIV (human immunodeficiency virus) hastalarında alkol ve/ veya madde kullanımı komorbiditesi yüksek bir oranda görülmekte olup, hayat kalitesini olumsuz etkilemekte, antiretroviral tedaviye uyumu bozmaktadır. HIV (+) olan madde kullanıcılarında gözlenebilen düzensiz yaşam koşulları, evsizlik, işsizlik, ekonomik sorunlar, damgalanma kişilerde tedaviye uyum sorunlarına yol açabilmektedir. Gerek HIV, gerek madde kullanımının tek başlarına oluşturabildikleri merkezi sinir sistemine ait tahribatlar da hastanın kendisi ve çevresine yönelik risk etmenlerini arttırabilmektedir. Bu risk alıcı davranışlar arasında korunmasız cinsel ilişkiler, enjektör paylaşımı, homoseksüel cinsel ilişki ve çoğul cinsel ilişkiler sayılabilir. HIV ile enfekte bireyler psikiyatrik ve psikolojik bozukluklar açısından yüksek riske sahiptir. AIDS hastalarında suisid riski yüksek düzeyde olup, bu riskin tetkiki hastaların takiplerinde genel bir yaklaşım olmalıdır. HIV hastalığı ve madde kullanım bozuklukları ile komorbid olarak gözlenen duygu-durum bozuklukları, psikotik bozukluklar, anksiyete bozuklukları ve kişilik bozuklukları da hastanın tedavi uyumunu bozabilmekte, riskli davranışları arttırabilmektedir. Madde kullanımı, komorbidite ve risk alıcı davranışlar genç nüfusta daha yoğun görülmektedir. Erken tanı ve tedavi bu grup hastalarda hayat kalitesini belirgin olarak arttıra-bilmektedir. Şiddetli ruhsal bozukluğu olan kişiler sosyal ilişkilerini kolaylaştırmak, anksiyete ve yalnızlıklarını azaltmak, sosyal ve mesleki işlevselliklerini arttırabilmek için sıklıkla madde kullanabilmektedirler. Metadon ve benzeri tedaviler ile madde bağımlısı olan HIV hastalarının tedaviye uyumları sağlanabilmekte, risk alıcı davranışları azalabilmektedir.
Keywords: HIV; alkol-madde bağımlılığı; psikiyatrik komorbidite